płk Gabriel Rzyszczewski

gen. Gabriel Rzyszczewski herbu Pobóg
(ur. 1780 lub 1785 r. w miejscowości Żukowce na Wołyniu, zm. w 1857 r. w Żukowcach i pochowany został w kościele parafialnym w Wyżgródku)
chorąży krzemieniecki w Koronie, porucznik armii rosyjskiej, pułkownik armii Księstwa Warszawskiego, generał generał brygady armii Królestwa Polskiego – odmówił przyjęcia nominacji z rąk księcia Konstantego.

Odznaczony: krzyż złoty Orderu Wojennego Virtuti Militari, kawaler Legii Honorowej, Order Św. Anny.


Gabriel Rzyszczewski urodził się w 1780 lub 1785 roku w miejscowości Żukowce na Wołyniu, jako syn kasztelana lubaczowskiego Adama Rzyszczewskiego (1748 – 1808). W młodości odebrał staranne wykształcenie, najpierw we Lwowie w tamtejszej szkole szlacheckiej Glaize’a, a później w Wiedniu i Paryżu, gdzie studiował malarstwo miniaturowe. W Petersburgu uczył się podobno gry na skrzypcach pod kierunkiem Pierra Rode, francuskiego skrzypka i kompozytora. W 1802 roku został chorążym krzemienieckim (nie chodzi tu o stopień wojskowy, a o nazwę urzędu staropolskiego, trzeciego w kolejności w Koronie (Królestwie Polskim), w hierarchii po urzędach senatorskich – przyp. red.).

Wzorem wielu młodych Polaków w okresie zaborów, którzy służyli w obcych armiach, również i on tak rozpoczął swoją wojskową karierę. Stało się to za namową Wielkiego Księcia Konstantego, podczas jego wizyty w majątku Rzyszczewskich. Z jego to rąk młody Rzyszczewski otrzymał nominację na podporucznika 1 szwadronu konnej gwardii rosyjskiej z przydziałem do przybocznej służby adiutanckiej. 2 grudnia 1805 uczestniczył w bitwie pod Austerlitz po stronie wojsk rosyjskich! Za zdobycie francuskiego sztandaru batalionowego otrzymał Order św. Anny i awans na porucznika. W tym też roku odszedł ze służby w wojsku rosyjskim.

14 kwietnia 1809 roku na terytorium powstałego dwa lata wcześniej Księstwa Warszawskiego wkroczyły wojska austriackie, co stało się początkiem tzw. wojny polsko–austriackiej. Po nierozstrzygniętej bitwie pod Raszynem, w wyniku której Austriacy zajęli Warszawę, niewielka część działań wojennych skoncentrowała się na terenach Galicji. Jednym z oddziałów, które w tych dniach wkroczyły na te tereny z zamiarem wywołania powstania, był szwadron 3 Pułku pod dowództwem ppłk. Piotra Strzyżewskiego. W ramach formowania nowych oddziałów wojskowych, w Tarnopolu zgłosił się do Strzyżewskiego chorąży krzemieniecki Gabriel Rzyszczewski, przyprowadzając oddział 300 konnych i deklarując sformowanie pułku kawalerii, którego chciał być dowódcą. Tak oto powstał 5 Pułk Jazdy tzw. Francusko–Galicyjskiej. 1 lipca 1809 roku Minister Wojny gen. Józef Poniatowski, dowódcą pułku formalnie mianował Gabriela Rzyszczewskiego. Wszystkie powstałe w tym czasie cztery pułki francusko–galicyjskie włączone zostały do armii Księstwa Warszawskiego a 5 pułk Rzyszczewskiego przemianowany został na 12 Pułk Ułanów, przyjmując barwy czerwono–biało–niebieskie.

Prowadzone przez Rzyszczewskiego działania wojenne na terenie wschodniej Galicji znalazły uznanie, w wyniku czego 1 stycznia 1810 roku, odznaczony został Krzyżem Złotym Orderu Virtuti Militari. W 1812 roku wraz ze swoim pułkiem wziął udział w kampanii rosyjskiej w składzie 19 brygady gen. Tadeusza Tyszkiewicza. Za udział w walkach o Smoleńsk, 22 sierpnia 1812 roku otrzymał Order Kawalerski Legii Honorowej. Uczestniczył i zasłużył się m.in. w bitwach pod Możajskiem, Czirikowem, Winkowem i Medynią. 17 grudnia 1812 roku odznaczony został Krzyżem Kawalerskim Orderu Virtuti Militari.

W 1812 roku Rzyszczewski poślubił księżnę Celestynę Czartoryską z linii koreckiej (z tego związku miał cztery córki oraz trzech synów). Rok później poprosił o dymisję i odszedł ze służby wojskowej. Co prawda w 1818 roku jak podaje „Polski Słownik Biograficzny” (Żychliński w „Złotej Księdze Szlachty Polskiej” pisze o roku 1812), książę Konstanty mianował go generałem brygady w armii Królestwa Polskiego, ale funkcji tej Rzyszczewski nie przyjął. Osiadł w majątku Żukowce i zajął się gospodarowaniem rodzinnymi dobrami, które były niemałe.

Rzyszczewski był jednym z najzamożniejszych ziemian na Wołyniu, a związek z Celestyną Czartoryską, która wniosła w posagu Oleksiniec Stary oraz Nowy, tylko tą pozycję umocnił. Prowadził ponadto aktywną działalność publiczną jako wizytator Kuratorii Wileńskiej. Próbował stworzyć przy Liceum Krzemienieckim Towarzystwo Muzyczne oraz Konserwatorium. Dały tu o sobie znać jego artystyczne zainteresowania z czasów szkolnej edukacji. W 1829 roku wybrano go marszałkiem szlachty powiatu krzemienieckiego. Był także wielkim amatorem i hodowcą koni, którą to hodowlę rozwijał z powodzeniem. Dwór Rzyszczewskich tętnił życiem pełnym gości, a jego gospodarz „był wszechstronnie utalentowany, z wielkim zasobem wrodzonej inteligencji, którą wszystkich w rozmowie olśniewał”, „trochę sceptyk, encyklopedysta i zarażony za młodu wolterianizmem, tak, że zawsze lekceważąco odzywał się o duchowieństwie”. Gabriel Rzyszczewski zmarł w 1857 roku w Żukowcach i pochowany został w kościele parafialnym w Wyżgródku

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *